El öpmeden baklava ikramına | Bayram günü neler yapılır?
Arefe günü evleri saran tatlı telaştan, sabahın erken saatlerinde kurulan bereketli sofralara kadar bayramlar, toplumsal hafızamızın en renkli sayfalarıdır. Dijitalleşen dünyada bazı alışkanlıklarımız değişse de, kapı zili çaldığında hissettiğimiz o heyecan hiç değişmiyor. Peki, kuşaktan kuşağa aktarılan ve yaşatmaya devam ettiğimiz geleneksel bayram ritüellerimiz neler?
Bayramlar sadece takvimdeki resmi tatil günleri değil; küslüklerin bittiği, mesafelerin kısaldığı ve aidiyet duygumuzun zirve yaptığı zamanlardır.
Özellikle Karadeniz'in o sıcak aile bağlarıyla harmanlandığında, bayramın tadı bir başka olur. İşte unutmamamız ve küçüklerimize aktarmamız tavsiye edilen o güzel gelenekler:
Arefe telaşı ve “Bayram temizliği”
Bayramın gelişi, günler öncesinden başlayan o meşhur "bayram temizliği" ile kendini belli eder. Evin her köşesi pırıl pırıl yapılır, misafirler için en güzel örtüler serilir. Arefe günü ise mezarlık ziyaretleri yapılır; ebediyete intikal eden yakınlar dualarla anılırken, mezar taşları yıkanıp çiçekler sulanır.
Başucunda bekleyen “Bayramlıklar”
Çocuklar için bayram demek, yepyeni kıyafetler demektir. Arefe gecesi alınan o gıcır gıcır ayakkabıların, ütülü gömleklerin ve elbiselerin yatağın başucuna koyulup heyecanla sabahın beklenmesi, bayramın en masum ve en nostaljik karesidir.
Sabahın bereketi: Bayram namazı ve aile Kahvaltısı
Bayram sabahı erkenden kalkılır, erkekler bayram namazı için camilerin yolunu tutar. Namaz çıkışı cemaatle yapılan ilk bayramlaşmanın ardından eve dönülür ve bütün ailenin eksiksiz oturduğu o büyük kahvaltı sofrası kurulur. Fırından yeni çıkmış sıcacık ekmeklerin, demli çayların ve peynirlerin süslediği o sofranın tadı yılın hiçbir gününde bulunmaz.
El öpme, harçlık ve mendil geleneği
Aile büyüklerinin elleri öpülüp hayır duaları alınırken, çocukların gözü verilecek harçlıktadır. Eskiden harçlıklar işlemeli kumaş mendillerin arasına konurdu. Bugün mendil geleneği azalsa da, çocukları sevindirmek bayramın yazılı olmayan ilk kuralıdır.
Kolonya ve çikolata ikramı
Kapıdan giren misafire önce kolonya tutmak özellikle limon veya tütün kolonyası, ardından çikolata veya lokum ikram etmek en klasik karşılama ritüelidir. Ferahlatan o kolonya kokusu hep hafızalardadır.
Ev baklavası ve su böreği şöleni
Bayram ziyaretlerinin başrolünde şüphesiz özenle açılmış cevizli ev baklavası ve dilim dilim ikram edilen su böreğidir. Misafirlikte "Bir dilim daha ye, darılırım" ısrarları, Anadolu misafirperverliğinin en tatlı yansımasıdır. Yanında ikram edilen o bol köpüklü Türk kahvesi ise sohbetin demini almasını sağlar.
