Türkiye ve Körfez'den alternatif ticaret hamlesi
Gazze'de yaşanan savaş ve tırmanan güvenlik krizleri, İsrail'in bölgesel lojistik merkezi olma planlarını altüst etti.
Hindistan’dan Avrupa’ya uzanması planlanan dev ekonomi koridorunda İsrail’in konumu tartışmaya açılırken; Türkiye, Suudi Arabistan, BAE ve Irak’ın öncülüğünde İsrail’i baypas eden yeni ticaret rotaları hız kazandı.
imec projesi askıda: hayfa limanı güven kaybetti
2023 yılındaki G20 Zirvesi’nde büyük umutlarla duyurulan Hindistan-Orta Doğu-Avrupa Ekonomik Koridoru (IMEC), bölgedeki çatışma ortamı nedeniyle fiilen durma noktasına geldi. Birleşik Krallık merkezli Middle East Eye’da yer alan analize göre, Hindistan’dan çıkıp Körfez üzerinden İsrail’in Hayfa Limanı’na ve oradan da Avrupa’ya ulaşması hedeflenen proje resmen iptal edilmese de işlevselliğini yitirdi.
Savaş sürecinde limanların ve kritik enerji altyapılarının füze ile İHA saldırılarının hedefi haline gelmesi, uluslararası yatırımcıların güvenini sarstı. Bunun yanı sıra Hayfa Limanı’nın yıllık 1,5 milyon konteynerlik sınırlı kapasitesinin, Devasa Körfez ticaretini Avrupa’ya taşımak için yetersiz kaldığı tespiti yapıldı.
Ankara ve Riyad’dan tarihi adım: hicaz demir yolu yeniden doğuyor
İsrail’in devre dışı kaldığı yeni denklemde Türkiye ve Körfez ülkeleri diplomaside vites yükseltti. Türkiye, Suudi Arabistan, BAE ve Irak, bölgesel taşımacılıkta İsrail’i kapsam dışı bırakan alternatif projelere odaklandı. Bu kapsamda Haziran ayında Türkiye ile Suudi Arabistan arasında kritik bir mutabakat zaptı imzalandı. Osmanlı döneminin tarihi Hicaz Demir Yolu hattının Ürdün ve Suriye üzerinden yeniden ihya edilmesini amaçlayan proje, bölge ticaretine yeni bir soluk getirecek. Aynı dönemde BAE de Irak ve Suriye güzergâhı üzerinden Körfez limanlarını bağlayacak yeni kara yolları ve lojistik hatlar üzerinde çalışmaya başladı.
Kalkınma yolu projesi ile Akdeniz’e doğrudan erişim
İsrail’i baypas eden bir diğer dev proje ise Irak’ın öncülüğünde yürütülen Kalkınma Yolu Projesi oldu. Basra’da yer alan Büyük Faw Limanı’nı Türkiye üzerinden doğrudan Avrupa’ya bağlamayı hedefleyen bu hat sayesinde, küresel ticaret akışı İsrail topraklarına hiç uğramadan doğrudan Akdeniz ve Avrupa pazarına ulaştırılacak.
İran riski ve alternatif boru hatları
Bölgesel ticaretin önündeki bir diğer stratejik tehdit ise İran ve Hürmüz Boğazı’ndaki gerilimler olarak öne çıkıyor. Hürmüz Boğazı’nda yaşanabilecek olası bir tıkanıklığın küresel enerji arzını ve Körfez ekonomilerini doğrudan etkileme riski bulunuyor. Bu bağımlılığı kırmak isteyen BAE ve Suudi Arabistan, Türkiye’nin de merkezinde yer aldığı yeni boru hatları, liman yatırımları ve kara yolu ağlarıyla riskleri en aza indirmeyi hedefliyor.
