Türkiye'nin üç büyük kentinde sıcak hava dalgaları artıyor

Türkiye’den 2, ABD’den 1 üniversitenin ortak yürüttüğü araştırmada İstanbul, Ankara ve İzmir’de sıcak ve soğuk hava dalgalarının uzun dönemli değişimi incelendi. Çalışma kapsamında yaklaşık 60 ila 100 yıllık meteorolojik gözlem verileri analiz edilirken, üç kentteki toplam 15 meteoroloji istasyonunun günlük en yüksek ve en düşük sıcaklık kayıtları değerlendirildi.

100 yıla yakın veriler analiz edildi

İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ), Samsun Üniversitesi (SAMÜ) ve Missouri Üniversitesi’nden bilim insanlarının yürüttüğü araştırmada, istasyonlara göre başlangıç tarihleri değişen gözlem serileri 1926-2024 dönemini kapsadı. Bazı istasyonlarda yaklaşık 100 yıllık ölçüm verileri incelendi.

SAMÜ Havacılık ve Uzay Bilimleri Fakültesi İklim Bilimi ve Meteoroloji Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Veli Yavuz ile Araştırma Görevlisi Yiğitalp Kara ve Ebrar Öztürk çalışmayı yürüttü.

Sıcak hava dalgaları belirgin şekilde arttı

Araştırmaya göre incelenen 15 istasyonun 11’inde sıcak hava dalgalarının sayısında istatistiksel olarak anlamlı artış tespit edildi. Hiçbir istasyonda ise sıcak hava dalgalarında anlamlı bir azalma görülmedi.

İstanbul’daki beş istasyonun tamamında sıcak hava dalgası sıklığında artış kaydedildi. En güçlü artışlardan bazıları Sarıyer ve Şile istasyonlarında belirlendi.

Ankara’da en güçlü artış Polatlı’da gözlenirken, Nallıhan ve Esenboğa Havalimanı bu ilçeyi takip etti. İzmir’de ise en yüksek artış Selçuk ve Bergama istasyonlarında kaydedildi. Ödemiş’te artış eğilimi görülse de bu değişim yüzde 95 güven düzeyinde istatistiksel olarak anlamlı bulunmadı.

Sıcak hava dalgalarının artış hızının istasyonlara göre her 10 yılda yaklaşık 0,14 ile 0,78 olay arasında değiştiği hesaplandı.

Soğuk hava dalgaları azalıyor

Soğuk hava dalgaları ise istasyonların büyük bölümünde düşüş eğilimi gösterdi. İncelenen hiçbir istasyonda soğuk hava dalgalarında istatistiksel olarak anlamlı artış tespit edilmedi. En belirgin azalmalar İstanbul’da Kadıköy Rıhtım ve Florya, İzmir’de ise Selçuk ve İzmir Bölge istasyonlarında görüldü. Soğuk hava dalgalarının azalma hızının her 10 yılda yaklaşık 0,17 ile 0,59 olay arasında değiştiği belirlendi.

Ortalama sıcaklıklar da yükseliyor

Araştırmada tüm istasyonlarda yıllık ortalama sıcaklıkların istatistiksel olarak anlamlı şekilde arttığı tespit edildi. Bu artışın her 10 yılda yaklaşık 0,20 ile 0,50 derece arasında değiştiği ifade edildi. En güçlü ısınma eğilimlerinin Selçuk ve Polatlı’da ortaya çıktığı kaydedildi.

Sıcak dalgalar sonbahara doğru genişliyor

Çalışmaya göre sıcak hava dalgaları ağırlıklı olarak yaz aylarında görülürken, sonbahar döneminde de etkili olabildiği belirlendi. Bu durum, aşırı sıcak dönemlerin geçiş mevsimlerine doğru genişleyebildiğini ortaya koydu.

Soğuk hava dalgalarının ise daha çok kış aylarında meydana geldiği, ilkbahar ve sonbaharda daha az görüldüğü ifade edildi. Olayların büyük bölümünün 3 ila 7 gün sürdüğü, bazı uzun süreli olayların ise 10 günü aşabildiği tespit edildi.

Kentler arasında farklı iklim etkileri

Ankara’daki soğuk hava dalgalarının kıyı kentlerine göre daha uzun sürebildiği, bunun karasal iklim ve yükseltiyle ilişkili olduğu belirtildi. İstanbul’da güney ve merkez kesimlerde sıcaklıkların daha yüksek, kuzey ve kuzeydoğuda ise soğuk hava koşullarının daha belirgin olduğu görüldü.

İzmir’de ise kıyıdan iç kesimlere doğru sıcaklık farklarının arttığı, deniz etkisinin Çeşme gibi kıyı bölgelerinde sıcaklıkları dengelediği ifade edildi.

1997-1998 yılları kritik dönüm noktası

Araştırmada sıcaklık serilerindeki değişim noktalarının büyük bölümünün 1990’ların sonu ile 2000’lerin başında yoğunlaştığı belirtildi. Özellikle 1997 ve 1998 yılları birçok istasyonda ortak kırılma dönemi olarak öne çıktı. Bu durumun yalnızca istasyon değişikliklerinden değil, daha geniş ölçekli bölgesel ısınma sinyalinden kaynaklandığı değerlendirildi.

Kentleşme sıcaklık riskini artırıyor

Çalışmada kentleşmenin sıcaklık değişimleri üzerindeki etkisine de dikkat çekildi. Yoğun yapılaşmış alanlarda gündüz depolanan ısının gece atmosfere salınmasıyla minimum sıcaklıkların yükseldiği tespit edildi. Bu durumun sıcak hava dalgalarının etkisini artırırken soğuk hava dalgalarının görülme ihtimalini azalttığı ifade edildi. Araştırmada ayrıca denize yakınlık, yükselti, topoğrafya, bitki örtüsü ve karasallık gibi etkenlerin de sıcaklık rejimini önemli ölçüde etkilediği belirtildi.

Uzmanlardan değerlendirme

Çalışmayı değerlendiren Araştırma Görevlisi Yiğitalp Kara, “Türkiye'nin en kalabalık üç kentinde sıcaklık rejiminin önemli ölçüde değiştiğini tespit ettik” dedi.

Kara, “Analizlerimiz, ortalama sıcaklıkların yükseldiğini, buna bağlı olarak sıcak hava dalgalarının daha sık ve daha etkili yaşandığını, soğuk hava dalgalarının ise azalma eğiliminde olduğunu gösteriyor” ifadelerini kullandı.

Kara ayrıca, “Artan sıcak hava dalgaları halk sağlığından enerji tüketimine, çalışma koşullarından ulaşıma, tarımsal üretimden kent altyapısına kadar birçok alanı doğrudan etkiliyor” değerlendirmesinde bulundu.

Araştırmanın 22 Mart’ta uluslararası hakemli Atmosphere dergisinde yayımlandığı belirtildi.