Sosyal medya kullanıcıları denetim istiyor, yanlış bilgiyle mücadelede pasif kalıyor

Ondokuz Mayıs Üniversitesi (OMÜ) İletişim Fakültesi Gazetecilik Bölümü Öğretim Görevlisi Dr. Onur Şen tarafından yürütülen "Sosyal Ağ Sitelerinin Türkiye Dijital İletişim Ekosisteminde Konumlanması: Yükselen Kullanıcının Aktif Katılımı" isimli doktora tezinde, Samsun'da 18-65 yaş aralığındaki 650 kişinin katılımıyla gerçekleştirilen araştırmada sosyal medya kullanıcılarının denetim beklentisi ile kendi davranışları arasındaki fark ortaya konuldu.

Katılımcıların yüzde 74,8'i denetimden yana

Araştırma sonuçlarına göre katılımcıların yüzde 74,8'i sosyal ağların denetlenmesini ve düzenlenmesini bekliyor. Çalışmada, kullanıcıların platformların kontrol edilmesini desteklemesine rağmen kendi paylaşımları ve karşılaştıkları içerikler konusunda aynı hassasiyeti göstermediği belirlendi.

Dr. Onur Şen, sosyal medyada siber zorbalık, nefret söylemi, dezenformasyon, kişilik haklarının ihlali, özel hayatın gizliliğinin ihlali ve telif hakları gibi birçok sorunla karşılaşıldığını ifade etti.

"Yanlış bilgiyi görüyor ancak düzeltme çabasına girmiyor"

Türkiye'de 2020 yılında ilgili kanunda yapılan değişiklikle sosyal ağların denetlenmesi ve düzenlenmesine başlandığını hatırlatan Şen, araştırmada kullanıcıların bu konudaki beklentileri ile sosyal ağlardaki davranışlarını ölçtüklerini söyledi.

Araştırmanın sonuçlarını değerlendiren Şen, şunları kaydetti:

"Elde edilen sonuçlara göre kullanıcıların yüzde 75'e yakını sosyal ağların denetlenmesi ve düzenlenmesini bekliyor. Kullanıcılar kaynaklarına dikkat ediyor mu, karşılaştıkları tehditlere karşı savunma mekanizması geliştirebiliyor mu, bunlara baktık. Bunların içinde siber zorbalık, nefret söylemi, yanlış bilginin yayılımı gibi unsurlar var. Dezenformasyon günümüzün en büyük tartışmalarından birini oluşturuyor. Kullanıcılar kişisel güvenlikleri söz konusu olduğunda, tehdit yaşadıklarında, yanlış bilgiyi fark etse de bununla ilgili bir düzeltme çabasına girmiyor. Yani, 'Bunu görüyorum' diyor ancak düzeltici bir faaliyette bulunmak istemiyor."

"Önlemler yetersiz kalabiliyor"

Kullanıcıların herhangi bir bilgiyi anlık olarak paylaşabildiğine dikkat çeken Şen, bunun her zaman denetime tabi olmadığını belirterek, Kahramanmaraş merkezli depremlerde yanlış bilgi örneklerinin görüldüğünü söyledi.

Şen, konuya ilişkin değerlendirmesinde, "Kahramanmaraş merkezli depremlerde bunu gördük. Bunun dışında farklı örnekler de karşımıza geliyor. Esasen önlemlerin yetersiz olduğunu görüyoruz ki devletler bunun için farklı önlemler alıyor. Türkiye'de, Türk Ceza Kanunu'na eklenen, 'Halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma' maddesiyle bunu önlemeye çalışıyoruz." ifadelerini kullandı.

Dijital okuryazarlık vurgusu

Bazı sosyal medya uygulamalarının bilginin doğruluğunu tespit etmek amacıyla topluluk notları sistemiyle kullanıcıların görüşüne başvurduğunu belirten Şen, dijital medya okuryazarlığının yanlış bilgiyle mücadelede kritik rol oynadığını söyledi.

Şen, "Bazı siteler topluluk notlarını kullanıyor. Yani kullanıcılara da soruyor: 'Burada böyle bir iddia var, bu iddia doğru mu?' Eğer dijital medya okuryazarlık bilgisi kullanılabiliyorsa bu sorun minimize edilebiliyor. Bunlar yeterli mi diye düşündüğümüzde ise yeterli olmadığını söyleyebiliriz. Ne kadar mücadele edersek edelim, dijital okuryazarlık seviyesini yükseltmediğimiz sürece yanlış bilgiyle mücadele her zaman bir noktada tıkanacaktır. Bu çalışmayı Samsun'da gerçekleştirdik. Daha net veri ortaya konulabilmesi için Türkiye bağlamında gerçekleştirilmesini düşünüyoruz." dedi.