Rize gastronomisi sofradan sağlığa uzanıyor
Rize, coğrafi işaretli balları, kendine özgü satsuma mandalinası çeşitleri, tarım turizmi ve çay atıklarını ekonomiye kazandıran projelerle gastronomide yeni bir döneme hazırlanıyor.
Rize’de “Sofrada Yaşayan Miras” mottosuyla düzenlenen 6. GastronomiRize Günleri, kentin zengin üretim kültürünü gastronomi, turizm ve sağlıklı yaşam ekseninde bir araya getiriyor. Çayla özdeşleşen kent, baldan mandalinaya, tarımsal atıkların geri dönüşümünden agroturizme uzanan projelerle gastronomi anlayışını genişletiyor.
Yeni yaklaşımda gastronomi yalnızca sofradaki yemeklerle sınırlı kalmıyor. Ürünün yetiştiği bahçeler, arıcılık yapılan yaylalar, çay tarlaları ve üreticilerin hikâyeleri de ziyaretçilere sunulan deneyimin bir parçası haline geliyor.
Rize balları yüksek katma değer hedefliyor
Rize’nin gastronomi vizyonunda bal önemli bir yer tutuyor. Anzer ve Ayder balları başta olmak üzere farklı rakım ve bitki örtülerine sahip bölgelerde üretilen ballar, kentin doğal zenginliğini yansıtıyor.
Anzer balının yanı sıra Ayder balı da coğrafi işaret tesciliyle öne çıkıyor. Kestane ve çok çiçekli bitki örtüsünden elde edilen ballar, farklı aromalarıyla Rize’nin arıcılık potansiyelini ortaya koyuyor.
Rize’de hedef, bu ürünleri yalnızca geleneksel gıda olarak değil, kalite standartları, izlenebilirlik, bilimsel veriler ve nitelikli ambalajlamayla yüksek katma değerli ürünler olarak konumlandırmak. Rize Arıcılar Birliği ve Rize Belediyesinin destekleriyle yürütülmesi planlanan çalışmalarla yerel balların daha geniş pazarlara ulaştırılması amaçlanıyor.
Mandalina bahçeleri gastronomi rotasına dönüşüyor
Rize’nin yaklaşık bir asırlık üretim geçmişine sahip satsuma mandalinası bahçeleri de yeni gastronomi anlayışının önemli durakları arasında yer alıyor. Kentte turizmin çay bahçelerinin ötesine taşınması ve mandalina üretiminin de ziyaretçi deneyimine dahil edilmesi hedefleniyor.
Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Ziraat Fakültesinin çalışmaları sonucunda Rize’ye özgü 9 satsuma mandalinası çeşidi tescil edildi. Bu çeşitler RTEÜ Yıldızı, Rizem, Pazarın Yıldızı, Senem, İyiderem, Derepazarım, Kuzey Yıldızı, Erten ve Derin olarak sıralanıyor. 2026 yılında bu çeşitlerin sertifikalı fidan üretimi için de çalışmalar başlatıldı.
“Turist Bahçede” yaklaşımıyla ziyaretçilerin mandalina bahçelerini gezmesi, meyveleri dalından tanıması, hasada katılması ve yerel ürünlerle hazırlanan yiyecek ve içecekleri tatması planlanıyor. Böylece üretim alanlarının doğrudan turizm ekonomisine katkı sağlaması amaçlanıyor.
Agroturizmle üretici ve ziyaretçi buluşacak
Rize’de gastronomi deneyiminin restoranlarla sınırlı kalmaması hedefleniyor. Ziyaretçilerin ürünün yetiştiği toprağı tanıması, üreticilerle bir araya gelmesi ve hasat sürecini deneyimlemesi öngörülüyor.
Çay bahçelerinde uygulanan deneyim modelinin mandalina bahçelerine de taşınmasıyla, kentin tarımsal üretimi turizm faaliyetleriyle desteklenecek. Bahçeden sofraya uzanan bu yaklaşımın yerel ürünlere ilgiyi artırması ve üreticilere yeni gelir olanakları sunması bekleniyor.
Çay atıkları yeniden ekonomiye kazandırılıyor
Rize’nin sürdürülebilir üretim yaklaşımının bir diğer ayağını ise çay işleme sürecinde ortaya çıkan atıkların değerlendirilmesi oluşturuyor. ÇAYKUR’un Çaykopit projesi, çay liflerini yeniden üretime kazandırmayı amaçlıyor.
Çay işleme atıklarından geliştirilen Çaykopit, topraksız tarımda kullanılan ve büyük ölçüde ithal edilen Hindistan cevizi kabuğu bazlı kokopite alternatif olarak geliştirildi. ÇAYKUR Çay Araştırma Enstitüsü ile üniversitelerdeki akademisyenlerin iş birliğiyle yürütülen çalışmalarda ürün; kabak, fasulye ve domates gibi bitkilerde denendi, serada ilk ürünler alındı.
ÇAYKUR Genel Müdürü Yusuf Ziya Alim’in projeye ilişkin değerlendirmelerinde öne çıkan hedeflerden biri, ithal girdilere ayrılan kaynağın yurt içinde kalmasını sağlamak. Çay atıklarının tarımsal üretimde kullanılabilecek bir girdiye dönüştürülmesiyle hem kaynakların verimli kullanılması hem de ekonomik değer oluşturulması amaçlanıyor.
Çay atıklarından gübre ve biyokömür
Rize’de çay atıklarının değerlendirilmesine yönelik çalışmalar Çaykopit ile sınırlı değil. Rize Belediyesi bünyesindeki biyokütle tesisinde çay liflerinden biyokömür, mangal kömürü ve sıvı organik gübre üretimine yönelik uygulamalar da yürütüldü.
Belediyenin Çaydalı markasıyla geliştirdiği ürünler, çay atıklarının tarımda kullanılabilecek girdilere dönüştürülmesini amaçlıyor. Gübre, toprak iyileştirici ürünler, çay sirkesi ve mangal kömürü gibi farklı ürünlerle atıkların yeniden ekonomiye kazandırılması hedefleniyor.
Bu çalışmalar, sıfır atık yaklaşımının yerel ölçekteki uygulamaları arasında yer alıyor. Tarımsal üretimden çıkan malzemelerin yeniden değerlendirilmesi, kaynak kullanımının azaltılması ve döngüsel ekonomi modelinin güçlendirilmesi açısından önem taşıyor.
Rize’nin yeni gastronomi vizyonu; arıcılıktan mandalina üretimine, agroturizmden çay atıklarının geri dönüşümüne kadar farklı alanları ortak bir hedefte buluşturuyor. Kent, yerel ürünlerini koruyup geliştirirken üretim kültürünü turizm ve sürdürülebilir ekonomiyle birleştirmeyi amaçlıyor.
