Plastik pipet ve tabaklar yasaklanıyor
Türkiye'de plastik kirliliğiyle mücadelede yeni bir döneme giriliyor. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, çevreye zarar veren tek kullanımlık plastik ürünlerin piyasaya arzını yasaklamaya yönelik yönetmeliği yıl sonuna kadar yürürlüğe koymayı hedefliyor.
“Sıfır Atık” politikası kapsamında daha önce depozito yönetim sistemiyle içecek ambalajlarının geri dönüşümünü teşvik eden Bakanlık, plastik atıkların azaltılması için yeni bir düzenlemeyi daha hayata geçirmeye hazırlanıyor. Bu kapsamda hazırlanan yönetmelik taslağının kısa süre içinde kurumların görüşüne açılması planlanıyor.
Yeni düzenleme ile plastik çatal, bıçak, kaşık, yemek çubuğu, tabak, genişletilmiş polistiren (EPS-köpük) gıda kapları, içecek kapları ve bardakları, plastik çubuklu kulak pamukları ile pipet gibi tek kullanımlık plastik ürünlerin kullanımının sona erdirilmesi hedefleniyor.
Taslak metin, sivil toplum kuruluşları ve sektör temsilcilerinin görüşlerinin alınmasının ardından son şeklini alacak. Düzenlemenin yıl sonunda yürürlüğe girmesi bekleniyor.
1,5 milyon ton karbon salımı önlenecek
Bakanlık verilerine göre söz konusu ürünlerin piyasaya arzının sona erdirilmesiyle yılda yaklaşık 1,5 milyon ton karbondioksite eşdeğer karbon salımının önüne geçilecek. Ayrıca atık yönetimi maliyetlerinde yaklaşık 1,5 milyar liralık tasarruf sağlanması öngörülüyor.
Tek kullanımlık plastiklerin yerine cam, porselen, ahşap ve karton gibi çevre dostu alternatiflerin yaygınlaştırılması planlanıyor.
Bakanlık, ilerleyen dönemde plastik içeren içecek bardakları, plastik içerikli gıda kapları, kargo poşetleri, ıslak mendiller ve yüzey temizleme havlularının tüketimini azaltmaya yönelik yeni kısıtlama ve işaretleme uygulamalarını da gündeme almayı hedefliyor.
Vatandaşların çoğu kısıtlamayı destekliyor
Yeni yönetmelik hazırlıkları kapsamında Türkiye İstatistik Kurumu ile birlikte yapılan araştırma, toplumun önemli bir bölümünün tek kullanımlık plastiklerin azaltılmasına olumlu baktığını ortaya koydu.
Araştırmaya göre:
Katılımcıların yüzde 77,65’i günlük hayatta tek kullanımlık plastiklerin daha az kullanılmasını destekliyor.
Yüzde 72,52’si bu ürünleri daha az satın alma fikrine olumlu yaklaşıyor.
Yüzde 76,40’ı plastik pipet, tabak ve çatal-kaşık gibi ürünlerin kullanımının kısıtlanmasını faydalı buluyor.
Yüzde 60,02’si ise bu ürünlerin tamamen yasaklanmasını destekliyor.
Araştırma ayrıca vatandaşların alternatif ürünlere yönelmeye de sıcak baktığını gösterdi. Katılımcıların yüzde 78,71’i kağıt, karton ve ahşap ürünlerin kullanımını, yüzde 80,12’si ise metal, porselen ve seramik gibi yeniden kullanılabilir ürünleri tercih etmeye hazır olduğunu belirtti.
Türkiye’de tüketim hızla arttı
Resmi verilere göre Türkiye’de 2022 yılında toplam 709 bin 348 ton tek kullanımlık plastik ürün tüketildi.
Bu tüketimin dağılımı ise şöyle:
155 bin 935 ton plastik içecek şişesi
120 bin ton plastik bardak
63 bin ton gıda kabı
32 bin 406 ton plastik çatal-kaşık
25 bin 584 ton plastik tabak
10 bin 234 ton plastik pipet
5 bin 117 ton plastik karıştırıcı
2 bin 858 ton kulak pamuğu çubuğu
Yetkililer, tek kullanımlık plastik tüketiminin sonraki yıllarda daha da arttığını belirtiyor.
Avrupa’da birçok ülkede yasaklandı
Tek kullanımlık plastiklere yönelik kısıtlamalar yalnızca Türkiye’de değil, Avrupa’da da uzun süredir uygulanıyor. Avrupa Birliği’nin 2019’da kabul ettiği “Tek Kullanımlık Plastikler Direktifi” kapsamında birçok ülke ulusal düzenlemeler yaptı.
Fransa, birçok tek kullanımlık plastik ürünü ülke genelinde yasaklayarak kapsamlı uygulamalar başlatırken, Almanya üreticilere raporlama zorunluluğu getiren ve çevre projelerini finanse eden “Tek Kullanımlık Plastikler Fonu”nu oluşturdu.
İspanya plastik ambalajlara kilogram başına vergi uygularken, Hollanda bazı ürünlerde ücretlendirme getirerek tüketimi azaltmayı hedefledi. İrlanda ise tek kullanımlık servis ürünleri ve ıslak mendiller için yeni yasak ve vergiler planlıyor.
İtalya kompostlanabilir plastiklere belirli istisnalar tanırken, Yunanistan kamu kurumlarında tek kullanımlık plastikleri yasakladı. Estonya, Letonya, Polonya, Slovenya ve Finlandiya ise AB direktifini ulusal mevzuata uyarlama çalışmalarını sürdürüyor.
Türkiye’nin hazırladığı yeni düzenlemenin yürürlüğe girmesiyle birlikte plastik atıkların azaltılması ve döngüsel ekonomi hedeflerine ulaşılması yönünde önemli bir adım atılması bekleniyor.
