Park ve bahçe aydınlatmasında direk yüksekliği nasıl seçilir?

Park ve bahçe aydınlatmasında amaç bir alanı eşit parlaklıkta doldurmak değil, insanın gideceği yeri görmesini sağlamaktır. Yürüyüş aksı, oturma grubu, oyun alanı ve bitki dokusu farklı ışık ister; hepsini tek tip direkle çözmeye çalışmak projeyi hem pahalı hem rahatsız edici hâle getirir.

Dış mekân aydınlatma direği ve armatürü üreten Artay, gövdelerini 1999’dan beri İstanbul Başakşehir’deki kendi enjeksiyon döküm tesisinde üretiyor. Firma bugün 33’ten fazla ülkeye ihracat yapıyor; 2024’te Bodrum Dereköy’de açtığı showroomla yurtiçi projelere de doğrudan hizmet vermeye başladı.

Yükseklik ve aralık

Sahada yaygın kullanılan kaba kural, direkler arası mesafenin montaj yüksekliğinin üç ila dört katı olmasıdır: 4 metrelik bir direk dizisi yaklaşık 12–16 metre aralıkla yerleştirilir. Bu yalnızca bir ön kabuldür; kesin değer alanın aydınlatma sınıfına göre yapılan hesapla belirlenir. Yaya ve bisiklet yolları için EN 13201, park içindeki dış mekân servis alanları için TS EN 12464-2 referans alınır.

Yükseklik arttıkça direk sayısı azalır, ancak ışık geniş bir alana yayılır ve parkın ölçeği bozulur. Yürüyüş yolunda 3–4 metre, meydanda 5–6 metre, servis yolunda 6–8 metre en sık kullanılan aralıktır. Artay’ın üretimi en fazla 12 metreye kadar; firma high mast direk üretmiyor.

Hangi armatür nereye?

Yürüyüş aksında bollard armatür kullanılıyor: ışığı göz hizasının altından verdiği için kamaştırmıyor, yolun sınırını da görsel olarak çiziyor. Gövde yüksekliği 30–120 cm arasında, LED gücü 8, 10, 15 ve 20 W olarak üretiliyor. Ağaç gövdesi, çalı grubu ve heykel gibi noktalar çim spotla alttan vurgulanıyor; bu armatürler 7 W ve 12 W güçlerde, 3000K sıcak beyaz renk sıcaklığında üretiliyor. Peyzajda 4000K ve üzeri soğuk ışık yeşili griye çektiği için tercih edilmiyor.

Armatürlerin koruma sınıfı IP66. Bu değer TS EN 60529 standardında tanımlanıyor: ilk rakam gövdenin toza tam sızdırmaz olduğunu, ikinci rakam her yönden gelen güçlü su püskürtmesine dayandığını gösteriyor. Parkta sulama fıskiyesi armatüre doğrudan çarptığı için bu sınıfın altına inilmemesi gerekiyor. Armatürlerin elektriksel güvenlik kuralları ise TS EN 60598-1 kapsamında tanımlanıyor.

Şartnamede aranan belgeler

Kamu ve belediye şartnamelerinde en çok iki şey soruluyor: direğin yapısal belgesi ve armatürün koruma sınıfı. Artay’ın aydınlatma direkleri TS EN 40 kapsamında TSE belgeli; firmanın kalite yönetiminde ISO 9001 belgesi bulunuyor ve ürünler CE işaretli.

Ölçü değişikliğinin maliyet doğurup doğurmadığı da sık sorulan bir başlık. Firma, mevcut kalıpla yükseklik, çap, et kalınlığı ve RAL rengi değişikliğinin kalıp ücreti gerektirmediğini ve minimum sipariş adedi bulunmadığını belirtiyor; mevcut kalıpla verilen tekrar siparişler üç haftada teslim ediliyor. Katalogda bulunmayan bir form gerektiğinde ise kalıp firmanın kendi tesisinde açılıyor.

Hangi armatürün nereye konduğu, direk aralığının nasıl hesaplandığı ve kamu projelerinde aranan belgelerle ilgili ayrıntılar firmanın park ve bahçe aydınlatması sayfasında yer alıyor.