Kıdem Tazminatı Alacaklar Dikkat: Tek Tarih Her Şeyi Değişiyor!

İş dünyasında çalışanların en çok merak ettiği ve hak kaybı yaşamamak adına yakından takip ettiği konuların başında kıdem tazminatı geliyor. Sosyal güvenlik mevzuatında geçmişten bugüne yapılan köklü değişiklikler, işçilerin iş sözleşmelerini kendi istekleriyle feshederek tazminat alma koşullarını doğrudan etkiliyor. Kamuoyunda uzun yıllardır süregelen yaygın inanışın aksine, belirli bir çalışma süresini deviren herkes aynı koşullarla bu hakka erişemiyor. Yasal düzenlemeler çerçevesinde, çalışanın iş hayatına ilk adım attığı gün, yani sigorta başlangıç tarihi tüm hesaplamaları ve gerekli olan kriterleri kökten değiştiriyor.

Çalışanların emeklilik yaşını beklemeden, sadece prim ve sigortalılık süresini doldurarak iş yerinden ayrılma hakkı, prim ödeme gün sayısına göre kademeli bir yapıya dönüştürülmüş durumdadır. Uzmanlar, iş sözleşmesini sonlandırmayı planlayan vatandaşların kulaktan dolma bilgilerle hareket etmemesi gerektiği konusunda uyarılarda bulunuyor. Her dönemin kendine has dinamikleri ve kanuni zorunlulukları bulunduğu için, Sosyal Güvenlik Kurumu sistemindeki ilk tescil tarihi hayati bir önem taşıyor. Bu doğrultuda çalışanların hak ettikleri ödemeyi sorunsuz alabilmeleri adına kendi dönemlerine ait şartları eksiksiz bir şekilde yerine getirmesi gerekiyor.

9 Eylül 1999 Öncesi Çalışanların Tazminat Hakları

Türkiye genelinde en bilinen ve en uzun süredir uygulanan kıdem tazminatı formülü, 8 Eylül 1999 ve daha önceki tarihlerde iş hayatına başlayan sigortalıları kapsıyor. Bu dönemde tescili yapılmış olan çalışanlar için yasal mevzuat oldukça net bir sınır çiziyor. Erken dönemde sisteme dahil olan işçilerin hak kazanabilmesi için toplamda 15 yıllık sigortalılık süresini geride bırakmış olmaları büyük önem arz ediyor. Sürenin yanında aranan diğer en temel kriter ise Sosyal Güvenlik Kurumu bünyesinde adlarına en az 3.600 gün prim ödemesinin gerçekleştirilmiş olmasıdır.

Bahsi geçen iki şartı aynı anda yerine getiren sigortalılar, yaş şartını henüz tamamlamamış olsalar dahi iş yerlerine dilekçe vererek ayrılma talebinde bulunabiliyor. Kanunun tanıdığı bu hak sayesinde, ilgili resmi kurumdan durumlarını beyan eden yazı alan işçiler, mevcut işverenlerinden kıdem tazminatlarını yasal olarak talep etme hakkı elde ediyor. Geçmiş yıllardan bu yana binlerce çalışanın faydalandığı bu geleneksel yöntem, sonraki yıllarda işe girenler için ise geçerliliğini tamamen yitirmiş durumda bulunuyor.

9 Eylül 1999 Ve 2008 Arası Kademeli Dönem

Sosyal güvenlik sisteminde gerçekleştirilen reformların ardından, 9 Eylül 1999 ile 30 Nisan 2008 tarihleri arasında ilk kez sigortalı olanlar için bambaşka bir süreç devreye girdi. Bu aralıkta iş hayatına adım atan vatandaşların, eski sistemdeki gibi düşük prim günleriyle tazminat almaları mümkün olmuyor. Kanun koyucu bu gruptaki çalışanlar için alternatifli iki farklı çıkış yolu sunarak süreci daha esnek ancak daha yüksek prim şartlarına bağlı bir hale getirmeyi tercih etti.

İlk alternatif yola göre, bu gruptaki sigortalıların hiçbir yıl şartına bakılmaksızın sadece 7.000 prim gününü tamamlamaları yeterli kabul ediliyor. Toplamda 7.000 gün hedefine ulaşan işçiler, istedikleri an iş sözleşmelerini haklı nedenle feshedip tazminatlarını alarak işten ayrılabiliyor. İkinci alternatif yolda ise 25 yıllık sigortalılık süresini doldurma zorunluluğu ile birlikte en az 4.500 gün prim ödeme şartı aranıyor. Bu iki seçenekten herhangi birini eksiksiz yerine getiren işçiler, yasal haklarını koruma altına alarak mevcut görevlerinden ayrılma hakkını kazanıyor.

2008 Sonrası İşe Girenler İçin Belirlenen Yeni Kriterler

Tarihler 1 Mayıs 2008 ve sonrasını gösterdiğinde ise sosyal güvenlik mevzuatında bir kez daha köklü bir kabuk değişimi yaşandı. Bu yeni dönemde ilk defa sigorta girişi yapılan çalışanlar için 25 yıl boyunca sigortalı kalma zorunluluğu tamamen ortadan kaldırıldı. Sistem, zamana bağlı kalmak yerine tamamen ödenen prim gün sayısına odaklanan bir yapıya büründü. Fakat burada da sabit bir gün sayısı yerine, işe giriş yılına göre kademeli olarak yükselen bir grafik tasarlandı.

Söz konusu dönemde sisteme giren bir işçinin tazminat alabilmesi, işe başlangıç ayına ve yılına göre farklılık gösteriyor. Örneğin 1 Mayıs 2008 ile 31 Aralık 2008 tarihleri arasında işe tescili yapılan bir çalışan için sınır 4.600 prim günü olarak belirlenmiş durumdadır. Bu tarihten sonraki yıllarda ilk kez çalışmaya başlayanlar için ise gerekli prim gün sayısı her takvim yılında düzenli olarak artış gösteriyor. Kademeli olarak artan bu prim yükümlülüğü en nihayetinde 5.400 güne kadar ulaşıyor ve sonraki yıllarda sabitlenerek yürürlüğünü koruyor.

Kıdem Tazminatı Taleplerinde Dikkat Edilmesi Gereken Yasal Süreçler

Hangi sigorta dönemine tabi olursa olsun, çalışanların kıdem tazminatına hak kazanabilmesi için mevcut iş yerlerinde en az %1,00 oranında bir çalışma süresini, yani tam 1 yılı devirmiş olmaları gerekiyor. 1 yıllık kıdem süresini doldurmayan hiçbir işçi, prim gün sayısı ne kadar yüksek olursa olsun bu tazminatı almaya hak kazanamıyor. Ayrıca hak edilen bu ödemenin sorunsuz şekilde tahsil edilebilmesi adına, iş sözleşmesinin resmi olarak feshedilmesinden önce gerekli belgelerin kurumlardan temin edilmesi şart koşuluyor.

Çalışanların mağduriyet yaşamaması için Sosyal Güvenlik Kurumu merkezlerine başvurarak "Kıdem Tazminatı Alabilir" yazısını ıslak imzalı veya barkodlu olarak teslim almaları büyük önem taşıyor. Alınan bu yasal belgenin, işten ayrılış dilekçesi ile birlikte eş zamanlı olarak işverene tebliğ edilmesi hukuki sürecin sağlıklı yürümesini sağlıyor. Doğru zamanda ve doğru belgelerle yapılmayan bildirimler, haklı fesih statüsünü zedeleyebileceği için işçilerin kendi dönemlerine ait prim günlerini e-Devlet üzerinden sıklıkla kontrol etmesi tavsiye ediliyor.

Kaynak: Zeki Ersin Yıldırım