Fındığın yeni kabusu: 'Drakula böceği' Rize'de de görüldü

Türkiye’ye yıllar önce ithal süs bitkileriyle giriş yaptığı değerlendirilen Turunçgil Teke Böceği, Karadeniz’de fındık üretimini tehdit etmeyi sürdürüyor. Trabzon’da yıllardır yürütülen mücadeleyle yayılışı kontrol altına alınmaya çalışılan zararlı, son olarak Rize’nin Fındıklı ilçesinde de tespit edildi. Bunun üzerine bölgede karantina tedbirleri uygulanmaya başlanırken, ekiplerin inceleme ve mücadele çalışmaları sürüyor.

Fındık ağaçlarını kurutuyor

Anavatanı Çin, Japonya ve Kore olan Turunçgil Teke Böceği, Türkiye’ye ithal edilen bitki materyalleriyle giriş yaptığı değerlendirilen zararlılar arasında bulunuyor.

Halk arasında “Drakula böceği” olarak adlandırılan tür, başta fındık olmak üzere çok sayıda ağaç ve bitki türünde zarar oluşturuyor. Dişi böcek yumurtalarını ağaçların kök kısmına yakın alt gövdelerine bırakıyor. Yumurtalardan çıkan larvalar ise ağacın kambiyum, öz odun ve diri odun bölümlerinde galeriler açarak su ve besin iletimini engelliyor.

Zararın ilerlemesiyle dallarda kurumalar meydana gelirken, verim düşüyor ve mücadele edilmemesi halinde ağaç tamamen kaybedilebiliyor.

Rize’de karantina uygulaması

Trabzon’da ilk kez 2016 yılında Esiroğlu’ndaki Atasu fidan depolama alanında tespit edilen zararlı, daha sonra çevredeki fındık bahçelerinde de görülmüştü.

Yürütülen çalışmalarla zararlının yayılışının kontrol altına alınması için çeşitli mücadele yöntemleri uygulanırken, türün son olarak Rize’nin Fındıklı ilçesinde görülmesi bölgedeki endişeleri artırdı.

Bölgede karantina tedbirleri uygulanırken, ekipler zararlının görüldüğü alanlarda inceleme ve mücadele çalışmalarını sürdürüyor.

“180’den fazla türde zarar yapıyor”

Karadeniz Teknik Üniversitesi Orman Fakültesi Orman Mühendisliği Bölümü Orman Entomolojisi ve Koruma Anabilim Dalı Araştırma Görevlisi İsmet Harman, Turunçgil Teke Böceği’nin yalnızca fındık için değil, çok sayıda bitki türü için ciddi tehdit oluşturduğunu söyledi.

Böceğin Uzak Doğu kökenli olduğunu belirten Harman, “Ana vatanı Çin, Japonya ve Kore'dir. 2000'li yıllarda bitki materyallerinin taşınması ile Avrupa'ya giriş yapmış ve ardından Fransa, Hollanda, Birleşik Krallıklar ve Danimarka gibi birçok Avrupa ülkesinde yayılmıştır” dedi.

Türkiye’de ilk kez 2014 yılında İstanbul Şile Kumbaba Fidanlığı’nda tespit edildiğini aktaran Harman, zararlının İstanbul, Antalya, Sakarya, Bartın, Diyarbakır, Trabzon ve son olarak Rize’de görüldüğünü ifade etti.

Harman, türün Avrupa ve Türkiye’de 87 cinse ait 180’den fazla türde zarar verdiğini belirterek, “Dolayısıyla yalnızca fındık değil aslında Akçaağaçtan Kavak ağacına, At kestanesinden Çınar'a kadar ve fındık, kiraz gibi birçok hem ormanda hem park bahçelerde kullanılan süs bitkilerinde hem de tarımda kullanılan bitkilerde zarar yapmaktadır” diye konuştu.

“Çok tehlikeli bir zararlı”

Turunçgil Teke Böceği’nin özellikle fındık alanlarında ciddi tehdit oluşturduğunu vurgulayan Harman, zararlının tek bir larvasının bile fındığın bir dalını öldürebileceğini söyledi.

Böceğin haziran sonu ile ağustos sonu arasında ergin olarak görülebildiğini belirten Harman, yaklaşık 1,5 ila 4 santimetre boyundaki böceğin parlak siyah renkte ve beyaz lekeli olduğunu ifade etti.

Harman, “Böceğin sadece bir larvası bile fındığın bir dalını öldürmeye yetecek niteliktedir. Bir ocakta yalnızca bir erginin bıraktığı yumurtalar tamamen ocağı kurutabilir” dedi.

Belirtilere dikkat edilmeli

Uzmanlar, üreticilerin fındık bahçelerinde gövdelerde açılmış yuvarlak delikler, ağaç diplerinde talaş birikintileri ve nedeni bilinmeyen kurumalarla karşılaşmaları halinde durumu vakit kaybetmeden il veya ilçe tarım müdürlüklerine bildirmelerini istiyor.

Harman, zararlının görüldüğü bölgelerde en etkili yöntemin hızlı eradikasyon olduğunu belirterek, böceğin tespit edildiği ağacın köküyle birlikte çıkarılması ve uygun şekilde imha edilmesi gerektiğini ifade etti.

“Fidan taşınmamalı”

Böceğin yayılmasında bitki ve fidan taşınmasının önemli risk oluşturduğuna dikkat çeken Harman, vatandaşların zararlının görüldüğü bölgelerden başka alanlara fidan taşımaması gerektiğini vurguladı.

Harman, “Türün alanda tespit edildiği an hızlı bir şekilde önlem almak amacıyla alana gidip kökle birlikte alandaki ağacın tamamen çıkarılması ve orada yonga haline getirilerek hızlı bir şekilde imha edilmesi, yakılması gereklidir” ifadelerini kullandı.

Zararlının fındık üretiminin yoğun olduğu Ordu, Giresun, Trabzon ve Rize gibi illerde yakından takip edilmesi gerektiğini belirten uzmanlar, üreticilerin şüpheli belirtileri ilgili kurumlara bildirmesinin mücadelenin başarısı açısından büyük önem taşıdığını kaydetti.