Ev Kadınlarına Emeklilik İçin Kritik Teklif: Prim Yükü Devlete Geçiyor!

Türkiye'de ev içi görünmeyen emeğin sosyal güvenlik şemsiyesi altına alınması amacıyla hazırlanan 40 maddelik geniş kapsamlı kanun teklifi Meclis başkanlığına sunuldu. Aile hayatı içerisinde yıllarca herhangi bir karşılık almadan ev işleri ve bakım hizmetleriyle uğraşan kadınların geleceğini doğrudan ilgilendiren bu tarihi adım, Türkiye Büyük Millet Meclisi gündeminde büyük bir yankı uyandırdı. Teklifin yasalaşması halinde, ev kadınlarının sigortalı sayılmasından primlerinin devlet tarafından karşılanmasına kadar pek çok temel alanda devrim niteliğinde değişiklikler hayata geçirilmiş olacak.

Toplumsal yapıda kadınların omuzlarına yüklenen ev içi bakım yükünü hafifletmeyi hedefleyen bu yasal girişim, anayasal güvenceler ve uluslararası ilkeler ışığında şekillendirildi. İstatistiksel veriler ışığında hazırlanan gerekçede, ev içi sorumlulukların kadınları eğitim, iş hayatı ve sosyal yaşamdan uzaklaştırdığına dikkat çekildi. Türkiye İstatistik Kurumu tarafından gerçekleştirilen 2025 yılı Zaman Kullanımı Araştırması sonuçları da bu durumu açıkça ortaya koyuyor. Söz konusu araştırmaya göre kadınlar gün içerisinde ortalama 4 saat 3 dakika gibi ciddi bir zamanı ev işleri ve bakıma ayırırken, erkeklerde bu süre yalnızca 58 dakika seviyesinde kalıyor.

Ev İçi Emeğin Sosyal Güvenlik Statüsüne Alınması

Hazırlanan kanun teklifi doğrultusunda ev sınırları içerisinde harcanan yoğun mesai ve karşılıksız bakım emekleri artık doğrudan sigortalılık süresi olarak kabul edilecek. Bu sayede kadınların evde geçirdiği yıllar gelecekteki emeklilik haklarına doğrudan yansıtılarak, yıllardır süregelen ciddi bir hak kaybının önüne geçilmesi planlanıyor. Ayrıca evinde hasta veya yaşlı yakını bakan vatandaşlara yönelik psikolojik destek mekanizmaları, profesyonel bakım eğitimleri ve ücretsiz hukuki danışmanlık hizmetleri kamu bünyesinde kurumsal bir yapıya kavuşturulacak.

Sürekli olarak bakım sorumluluğu üstlenen vatandaşların yıpranmasını önlemek adına devlet kontrolünde mola bakımı adı verilen geçici destek sistemleri devreye sokulacak. Yılda en az 30 gün boyunca geçerli olacak bu mola hakkı esnasında ev emekçilerinin mevcut maaş ve sosyal yardımlarında kesinlikle herhangi bir kesinti uygulanmayacak. Ev ortamında çalışırken sakatlanan ya da iş görmez hale gelen ev emekçileri için ise %70 oranı üzerinden malullük aylığı bağlanması öngörülürken, bir başkasının sürekli bakımına muhtaç duruma düşenlerde bu oran %80 seviyesine kadar yükseltilecek.

Prim Ödemelerinde Hazine Desteği Ve Sağlık Güvencesi

Yeni yasal düzenlemenin en dikkat çeken boyutunu hiç şüphesiz primlerin finansman modeli oluşturuyor. Ev kadınlarının emeklilik ve genel sağlık sigortası prim ödemeleri doğrudan devlet bütçesinden, yani Hazine tarafından karşılanacak. Kendi isteğiyle daha yüksek bir emeklilik maaşına ulaşmak isteyen ev kadınlarına ise dışarıdan ilave prim yatırma imkanı tanınacak. Bunun yanı sıra geçmiş yıllarda evde sigortasız ve güvencesiz şekilde geçen süreler için borçlanma hakkı getirilerek, kadınların geriye dönük emeklilik hakkı kazanmasının önü tamamen açılacak.

Sosyal devlet anlayışının bir gereği olarak ev emekçileri ve onların bakmakla yükümlü olduğu aile bireyleri, Genel Sağlık Sigortası hizmetlerinden hiçbir ek ücret ödemeksizin primsiz biçimde yararlanabilecek. Yaşlılık aylığı hesaplamalarında da ciddi iyileştirmelere gidilerek kadınlarda 55, erkeklerde 60 yaşından sonraki çalışma yılları için emeklilik bağlama oranlarının %90 seviyesine kadar çıkartılması planlanıyor. Böylece sosyal güvenlik sistemindeki mevcut eşitsizliklerin kademeli olarak ortadan kaldırılması hedefleniyor.

Ev Hizmetlerinde Çalışanlara Tam İş Kanunu Koruması

Gündelik veya düzenli olarak başkalarının evine temizlik ile bakıma giden çalışanlar da bu geniş kapsamlı düzenleme sayesinde tam koruma altına alınıyor. İş Kanunu'nda yer alan ve ev hizmetlilerini kanun kapsamı dışında tutan istisna maddesi tamamen yürürlükten kaldırılıyor. Yapılan bu değişiklikle beraber ev hizmetlileri kıdem tazminatı, yıllık izin ve haftalık tatil gibi tüm temel işçilik haklarına eksiksiz biçimde kavuşmuş olacak.

Özellikle 30 günden daha uzun sürecek ev işleri ve bakım hizmetlerinde taraflar arasında yazılı iş sözleşmesi yapılması zorunlu hale getiriliyor. Sözleşmesiz işçi çalıştıran ev sahiplerine idari yaptırımlar uygulanması gündeme gelirken, ev işçilerine yönelik mobbing, taciz ve psikolojik şiddet kesin ifadelerle yasaklanıyor. Ayrıca ev sahiplerine yüksekten düşme ve kimyasal maddelerle temas gibi ev içi iş kazası risklerine karşı gerekli her türlü koruyucu ekipmanı sağlama yükümlülüğü getiriliyor.

Yerel Yönetimlere Kreş Ve Bakımevi Zorunluluğu

Sosyal Hizmetler Kanunu bünyesinde yapılması planlanan köklü değişiklikler ile evde bakım yardımı bağlanmasında sadece hane içindeki toplam gelire bakılması uygulamasına son veriliyor. Bundan sonraki süreçte esas kriter olarak bakım yükünün gerçek ağırlığı dikkate alınacak ve bakım görevini üstlenen kişinin sigorta primleri Hazine tarafından karşılanacak. Yapılan bu reform sayesinde binlerce ailenin yaşadığı maddi ve manevi mağduriyetlerin hızlı bir şekilde çözülmesi hedefleniyor.

Yasal düzenleme kapsamında büyükşehir ve ilçe belediyelerine son derece kritik yeni sorumluluklar yüklüyor. Yerel yönetimlerin kendi bölgelerinde ücretsiz veya uygun fiyatlı kreşler, gündüzlü yaşlı bakımevleri ve geçici mola evleri açması yasal bir zorunluluk haline getiriliyor. Sosyal güvenlik sistemindeki istisnaların kalkmasıyla Bağ-Kur statüsünde devlet destekli sigortaya kavuşacak olan ev emekçileri, geleceğe çok daha güvenle bakma imkanına sahip olacak.

Kaynak: Zeki Ersin Yıldırım