Emekli İkramiyesinde Çarpıcı Değişim: Yüzde 62'den Yüzde 14'e Geriledi!

Türkiye genelinde milyonlarca hak sahibinin her yıl iki defa banka hesaplarına yatırılan bayram ikramiyeleri, yaklaşan dini bayramlar öncesinde kamuoyunun ana gündem maddeleri arasında yer alıyor. Geçtiğimiz dönemlerde her bir bayram için 4.000 TL olarak ödenen tutarlar nominal bazda yükseliş göstermiş gibi görünse de finansal veriler ve refah göstergeleri bambaşka bir tabloyu ortaya koyuyor. Yapılan ekonomik değerlendirmeler, söz konusu ödemelerin yıllar içerisindeki reel değerini büyük ölçüde kaybettiğini gösteriyor.

Ödemelerin ilk uygulanmaya başladığı dönemdeki rakamlar ile günümüzdeki ekonomik göstergeler karşılaştırıldığında aradaki fark net biçimde anlaşılıyor. Nominal olarak dört katına çıkan ikramiye ödemeleri, çalışma hayatındaki temel gelir kriteri olan asgari ücret karşısında ciddi bir gerileme yaşadı. Bu durum, emeklilerin bayram dönemlerinde elde ettikleri ek gelirin hane halkı bütçesine olan katkısını oldukça sınırlı bir seviyeye düşürdü.

Uygulamanın Başlangıç Dönemi Ve İlk Finansal Denge

Sosyal güvenlik sistemine dâhil olan vatandaşlara bayram ikramiyesi ödenmesi uygulaması 18 Mayıs 2018 tarihinde yürürlüğe giren yasal düzenleme ile hayata geçirildi. İlgili kanun kapsamında gelir ve aylık alan hak sahiplerine Ramazan ve Kurban Bayramlarında 1.000'er TL ödenmesi kararlaştırıldı. Böylece hak sahipleri yıllık toplamda 2.000 TL tutarında ek bir gelire kavuşmuş oldu.

Söz konusu uygulamanın başladığı 2018 yılında net asgari ücret 1.603 TL seviyesinde bulunuyordu. Bu doğrultuda ödenen 1.000 TL'lik ilk ikramiye, aylık net asgari ücretin yaklaşık %62,3'lük bir kısmına denk geliyordu. Bayram öncesinde ödenen bu miktar, bir çalışanın aylık net kazancının neredeyse üçte ikisini karşılayacak seviyede bir alım gücü sunuyordu.

Yıllar İçinde Yapılan Düzenlemeler Ve Güncel Durum

İlk yıllarda uzun süre 1.000 TL olarak ödenmeye devam eden bayram ikramiyeleri, ilerleyen süreçte kademeli olarak artırıldı. Tutar sırasıyla 1.100 TL, 2.000 TL, 3.000 TL ve son olarak 4.000 TL seviyesine yükseltildi. Ancak yapılan bu artışlar, genel ekonomik parametrelerin ve gelir seviyelerinin gerisinde kaldı.

Güncel ekonomik veriler incelendiğinde net asgari ücretin 28.075,50 TL seviyesine ulaştığı görülüyor. Hak sahiplerine ödenen 4.000 TL'lik güncel bayram ikramiyesi ise bu tutarın yalnızca %14,2'sine karşılık geliyor. Başlangıç döneminde %62 seviyelerinde olan oransal karşılık, zaman içerisinde neredeyse dörtte bir seviyesine kadar gerilemiş durumda.

Oransal Dengeler Ve Alım Gücündeki Gerçek Değişim

Eğer bayram ikramiyeleri 2018 yılındaki asgari ücrete olan %62'lik oranını korumuş olsaydı, günümüzdeki ödeme miktarının her bir bayram için yaklaşık 17.514 TL seviyesinde gerçekleşmesi gerekecekti. Bu durum, yıllık iki bayram toplamında hak sahiplerinin hesabına geçmesi gereken tutarın yaklaşık 35.028 TL olacağını gösteriyor. Ancak mevcut uygulamada yıllık toplam ödeme 8.000 TL seviyesinde kalıyor.

Rakamların ilk bakışta 1.000 TL'den 4.000 TL'ye çıkması %300'lük bir artışa işaret etse de aynı zaman diliminde net asgari ücret yaklaşık 17,5 kat artış gösterdi. Ücretler genel seviyesi ile mal ve hizmet fiyatlarındaki yükselişin ikramiye artışlarının çok üzerinde gerçekleşmesi, ödenen paranın reel satın alma gücünü doğrudan olumsuz etkiledi.

Ekonomik Analizler Ve İşçi Temsilcilerinin Değerlendirmeleri

İkramiyelerin satın alma gücündeki gerileme, ekonomi çevreleri ve emekçi sendikaları tarafından uzun süredir takip edilerek raporlaştırılıyor. İşçi ve emekçi konfederasyonlarının araştırma merkezleri, ödemelerin sabit kaldığı veya yetersiz artırıldığı dönemlerde yayınladıkları analizlerle konuyu sürekli gündemde tuttu.

Geçmiş dönemlerde yapılan hesaplamalarda, ikramiyelerin yalnızca genel enflasyon veya gıda enflasyonu oranında artırılması durumunda dahi mevcut rakamların çok üzerinde olması gerektiği ifade edilmişti. Yıllar içerisinde biriken oransal farklar, günümüzde ikramiyelerin reel değer kayıplarını daha görünür ve belirgin bir noktaya taşıdı.

Kaynak: Zeki Ersin Yıldırım