Elektrik hatlarını yapay zekalı İHA'lar denetleyecek

Samsun Üniversitesi’nde elektrik iletim hatlarının denetimini daha hızlı ve güvenli hale getirmek amacıyla yeni bir proje üzerinde çalışılıyor. Bilgisayar ve Bilişim Bilimleri Fakültesi Yazılım Mühendisliği Bölüm Başkanı Doç. Dr. Muammer Türkoğlu’nun yürütücülüğündeki proje kapsamında geliştirilecek yapay zeka destekli otonom İHA’nın, elektrik hatları boyunca kendi rotasında ilerleyerek kablo ve direklerdeki olası arızaları tespit etmesi planlanıyor. TÜBİTAK tarafından 3 milyon lira bütçeyle desteklenen projede, İHA’nın özellikle dağlık ve ulaşılması zor bölgelerde çalışan ekiplerin yükünü azaltması amaçlanıyor. Elektrik hatları havadan sürekli takip edilecekYapay Zeka Destekli İHA'larla Elektrik İletim Hatlarının Denetlenmesi projesinde görev alan ekip, İHA'nın tamamen otonom çalışması için yazılım ve donanım geliştirmeleri gerçekleştiriyor.Sistem tamamlandığında İHA'nın belirlenen noktadan havalanarak elektrik hatlarını takip etmesi, kablolardaki yırtılma ve kırılmaları tespit etmesi, direklerin eğim açılarını kontrol etmesi ve izolatörlerdeki çatlak ya da kırıkları belirlemesi hedefleniyor.Tespit edilen sorunların ise anlık olarak merkezdeki kontrol paneline aktarılması planlanıyor. İHA arızanın yerini belirleyip ekiplere bildirecekProjenin yürütücüsü Doç. Dr. Muammer Türkoğlu, sistemin temel amacının insanları riskli çalışma alanlarından mümkün olduğunca uzaklaştırmak olduğunu belirtti.Elektrik hatlarının kilometrelerce uzayabildiğine dikkat çeken Türkoğlu, özellikle dağlık ve ulaşılması güç bölgelerde arıza kontrolü yapan ekiplerin günlerce sahada kalabildiğini ifade etti.Geliştirilecek sistem sayesinde ekiplerin hattın tamamını kontrol etmek yerine doğrudan arızanın bulunduğu noktaya yönlendirilmesi planlanıyor. Türkoğlu, İHA’nın hasarlı bölgeyi anlık olarak belirleyip teknisyenlere bildirmesini, ekiplerin de yalnızca sorunlu noktaya giderek müdahalede bulunmasını hedeflediklerini söyledi. İlk aşamada yazılım ve donanım geliştiriliyorTÜBİTAK tarafından desteklenen ve 18 ay sürmesi planlanan projede ilk 6 aylık süreçte donanım, haberleşme ve yazılım çalışmalarına ağırlık veriliyor.Samsun Üniversitesi Milli Teknoloji Atölyesi’nde bursiyer öğrencilerin de katkısıyla sürdürülen çalışmalarda İHA'nın üç boyutlu tasarımları hazırlanıyor. Elektrik hatlarından elde edilen fotoğraf ve videolar ise yapay zeka modelinin arızaları doğru şekilde tanıyabilmesi amacıyla etiketleniyor.İHA'nın geliştirilmesinin ardından saha testlerine geçilmesi planlanıyor. Proje fikrinin temelinde babasının yaşadığı tehlikeler varDoç. Dr. Muammer Türkoğlu, projeyi geliştirme fikrinin kişisel bir deneyimden de beslendiğini anlattı. Elektrik sektöründe çalışan babasının yıllar boyunca hatların kontrolü, yeni hatların kurulması ve trafolarla ilgili görevlerde bulunduğunu belirten Türkoğlu, çocukluk yıllarında mesleğin taşıdığı risklere yakından tanık olduğunu söyledi.Babasının görev sırasında yüksekten düşmesi gibi tehlikeli durumlar yaşadığını anlatan Türkoğlu, özellikle ulaşılması zor bölgelerde çalışanların karşı karşıya kaldığı risklerin kendisini bu alanda çözüm üretmeye yönelttiğini ifade etti.İHA ve yapay zeka teknolojilerindeki gelişmeleri bir araya getirerek bu sorunlara çözüm geliştirmeyi amaçladıklarını belirten Türkoğlu, İHA teknolojileri üzerinde yaklaşık 3-4 yıldır, yapay zeka alanında ise 20 yılı aşkın süredir çalıştığını kaydetti.Afet bölgelerinde de kullanılabilecekProjenin kullanım alanının yalnızca rutin elektrik hattı kontrolleriyle sınırlı kalması da planlanmıyor. Özellikle deprem ve sel gibi afetlerin ardından elektrik altyapısındaki hasarın hızlı şekilde belirlenmesi için sistemden yararlanılması hedefleniyor.Afet bölgesine gönderilecek otonom İHA’nın elektrik hatlarını tarayarak kablolardaki hasarları ve devrilen ya da eğilen direkleri kısa sürede belirlemesi planlanıyor. Elde edilen verilerin merkezdeki kontrol paneline aktarılmasıyla ekiplerin hasarlı noktalara daha hızlı ulaşması amaçlanıyor.Hedef, sistemi daha da yerlileştirmekBaşlangıçta kablo hasarları ve izolatörlerin kontrolüne odaklanan projenin, çalışmalar ilerledikçe farklı kullanım alanlarını da kapsayacak şekilde genişletilmesi planlanıyor.Projenin insan kaynağının daha verimli kullanılmasına, çalışanların yaralanma ve hayatını kaybetme riskinin azaltılmasına ve arızalara daha hızlı müdahale edilmesine katkı sağlaması bekleniyor.Yerli bir proje olarak geliştirilen sistemde bazı donanımların yurt dışından temin edildiğini belirten Türkoğlu, ilerleyen süreçte bu bileşenlerin de yerli imkanlarla geliştirilmesini hedeflediklerini ifade etti.