Devletten Yeni Sosyal Destek: Emekli ve Dar Gelirlilere Ek Gelir Dönemi Başlıyor!

Türkiye genelinde sosyal güvenlik sisteminde ve ihtiyaç sahibi vatandaşlara yönelik yürütülen yardım mekanizmalarında çok büyük bir reform süreci başlıyor. Kamuoyunda uzun bir süredir vatandaşlık maaşı ismiyle de anılan Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi bünyesinde yürütülen hazırlıklar son aşamaya geldi. Bu yeni model sayesinde özellikle düşük gelir seviyesine sahip ailelerin ve emekli vatandaşların ekonomik standartlarının belirli bir taban seviyeye ulaştırılması hedefleniyor. Yapılacak yasal düzenlemelerle birlikte ülkedeki refah payı dağıtımının daha adil bir zemine oturtulması planlanıyor.

Sosyal Güvenlik Kurumu bünyesindeki uzmanların yaptıkları açıklamalara göre henüz resmi olarak pilot uygulaması başlatılmamış olan bu sistem sosyal devlet anlayışına yepyeni bir boyut kazandıracak. Sistemin hayata geçirilmesi ile birlikte mevcut yardım programlarının tamamı tek bir çatı altında toplanarak daha koordineli bir şekilde yürütülecek. Bu sayede devletin sunduğu maddi olanakların daha verimli bir şekilde dağıtılması ve toplumun en alt gelir grubunda yer alan kesimlerin hayat şartlarının kalıcı olarak iyileştirilmesi amaçlanıyor.

Sosyal Yardım Ağında Yaşanacak Köklü Değişimin Ayrıntıları

Yeni hayata geçirilecek olan bu sosyal destek modeli sadece dönemsel bir yardım olmaktan ziyade sürekli ve sürdürülebilir bir gelir güvencesi sunmayı hedefliyor. Sistemin en temel ayırt edici özelliği yardım talebinde bulunan ailelerin durumunun çok boyutlu olarak analiz edilecek olmasıdır. Bu doğrultuda sosyal yardım ağının dijital altyapısı tamamen yenilenerek hane halkının tüm gelir unsurları merkezi bir veri tabanı üzerinden anlık olarak takip edilecek. Böylece sistemin suiistimal edilmesinin önüne geçilirken gerçekten desteğe ihtiyacı olan kitlelere ulaşılması da kolaylaşacak.

Uygulama kapsamında belirlenecek kriterler doğrultusunda her aile için özel bir sosyo-ekonomik profil oluşturulması planlanıyor. Bu profiller yardımıyla devletin sunacağı nakit destek tutarları kişiye özel değil hane odaklı olarak hesaplanacak. Sosyal güvenlik uzmanları bu yöntemin dünyadaki gelişmiş ülkelerde uygulanan modern sosyal refah sistemleriyle tam bir uyum gösterdiğini belirtiyor. Modelin tamamen devreye girmesiyle birlikte Türkiye'deki yoksulluk sınırının altındaki hane sayısında çok ciddi bir düşüşün yaşanması bekleniyor.

En Düşük Emekli Aylığı Uygulamasında Yeni Model Dönemi

Sistemin en çok tartışılan ve milyonlarca vatandaşı doğrudan ilgilendiren yönü mevcut en düşük emekli maaşı hesaplama yöntemini tamamen değiştirecek olmasıdır. Halihazırda yürürlükte olan uygulamada emeklilerin kök maaşlarının miktarına bakılmaksızın hazine bütçesinden karşılanan seyyanen artışlar vasıtasıyla bir taban aylık ödemesi gerçekleştiriliyor. Yeni düzenleme ile birlikte bu genel ve standart hale gelmiş olan seyyanen artış modeline tamamen son verilmesi ve yerine adil bir dağıtım mekanizmasının kurulması tasarlanıyor.

Yeni modelin uygulanmasında artık herkese eşit miktarda bir seyyanen artış yapılmayacak bunun yerine hane içerisindeki kişi sayısı ile toplam gelir miktarı detaylıca incelenecek. Eğer bir emeklinin yaşadığı evdeki toplam gelir belirlenen asgari bütçe sınırının altında kalıyorsa aradaki fark kadar bir destek ödemesi maaşına ilave edilecek. Bu yeni düzenlemenin enflasyon oranlarına bağlı olarak yapılan rutin maaş zamlarını hiçbir şekilde etkilemeyeceği sadece taban aylık eşitleme politikasını kökten değiştireceği ifade ediliyor.

Hane Halkı Gelir Kriteri Ve Vatandaşlık Maaşı Detayları

Sistemin operasyonel aşamasında devlet tarafından her hane halkı yapısı için asgari bir geçim ve gelir eşiği rakamı ilan edilecek. Ev halkını oluşturan anne, baba, çocuklar veya aynı çatı altında birlikte yaşamını sürdüren aile büyüklerinin elde ettiği tüm kazançlar bu hesaplamaya dahil edilecek. Toplam kazancın belirlenen resmi eşiğin altında kalması durumunda aradaki mali fark devlet tarafından vatandaşlık maaşı adı altında her ay düzenli olarak nakit biçimde ödenecek.

Gelecek süreçte bu gelir sınırlarının net olarak nasıl belirleneceği konusu netlik kazanacak olmakla birlikte uzmanlar asgari ücret tutarlarını işaret ediyor. Benzer küresel uygulamalarda genellikle net asgari ücretin %33,3 oranındaki veya %25,0 oranındaki kriterlerinin temel alındığı biliniyor. Resmi takvimin netleşmesi ve kesinleşen uygulama kriterlerinin ilan edilmesi için şu anda yürütülen teknik hazırlıkların ve pilot saha çalışmalarının tamamlanması büyük bir merakla bekleniyor.

Kamu Kaynaklarının Etkin Kullanımı Ve Bütçe Planlaması

Sosyal güvenlik uzmanlarının yaptıkları değerlendirmelere göre konunun sadece maaş miktarları ya da dönemsel geçim şartları çerçevesinde ele alınmaması gerekiyor. Bu reform niteliğindeki modelin arkasındaki asıl büyük amaç kamusal kaynakların ve Sosyal Güvenlik Kurumu bütçesinin çok daha rasyonel kullanılmasıdır. Dağıtılan ödeneklerin tam hedefe ulaşması sayesinde mali kaynakların israf edilmesinin önüne geçilecek ve bütçe dengesi korunmuş olacak.

Böyle dinamik bir sistemin kurulması ana bütçe kaynaklarının doğrudan doğruya en çok ihtiyaç duyan gerçek hak sahiplerine aktarılmasını yasal güvenceye kavuşturacaktır. Bu durum uzun vadede Sosyal Güvenlik Kurumu üzerindeki mali yükü ciddi oranda hafifleterek sistemin aktüeryal dengesini de olumlu yönde etkileyecektir. Hem çalışan nüfusu hem de emekli kesimi yakından ilgilendiren bu tarihi dönüşümün 1 veya 2 yıl içerisinde tüm ülkede yaygınlaşması öngörülüyor.

Kaynak: Zeki Ersin Yıldırım