Cumhuriyet'in İlk Yerli Demiryolu 'Samsun-Çarşamba Hattı'

Türkiye Cumhuriyeti’nin iktisadi bağımsızlık mücadelesinde attığı en stratejik adımlardan biri olan Samsun-Çarşamba demiryolu hattı, bugün sökülen raylarının ardından sessizliğe gömülmüş olsa da, tarihin tozlu sayfalarında bir "milli zafer" olarak parlamaya devam ediyor. 1924 yılında bizzat Mustafa Kemal Atatürk tarafından temeli atılan bu hat, sadece bir ulaşım ağı değil, bir milletin kendi imkânlarıyla neler başarabileceğinin en büyük kanıtıydı. Osmanlı döneminde yabancı imtiyazlarla döşenen demiryollarının aksine, Samsun-Çarşamba hattı tamamen yerli sermaye ve Türk mühendisliği ile hayata geçirildi. Nemlizadeler tarafından inşa edilen hat, Cumhuriyet’in ilk özel teşebbüs yatırımlarından biri olma özelliğini taşır. 21 Eylül 1924’te Samsun’da düzenlenen törende Atatürk, “Milletimizi refah ve saadete ulaştıracak olan yollar, demir yollarıdır” diyerek hattın stratejik önemini dünyaya ilan etti. Halkın büyük desteğiyle iki yıl gibi kısa bir sürede tamamlanan 37 kilometrelik hat, 1926 yılında hizmete açıldı. On iki durak, binlerce hikâyeCumhuriyet Meydanı’ndan hareket eden tren; Büyük İstasyon (Gar), Teneke Mahallesi (Mert Irmağı geçişi), Kirazlık, Kerimbey, Tekkeköy, Hamzalı, Ulaş, Güdede (Gudeli), Dikbıyık, Taşdemir, Melik ve Halispaşa duraklarından geçerek Çarşamba’ya ulaşırdı. Her durakta bir hayat, her istasyonda bir telaş vardı. İstasyonlarda bekleyen el arabaları ve at arabaları, trenin getirdiği rızkı şehrin öte yanına taşımak için birbiriyle yarışırdı. 3 Saatlik eğitim ve hayat yolculuğuO dönemde Samsun ile Çarşamba arasındaki 37 kilometrelik mesafe tren ile yaklaşık 3 saat sürerdi. Sabah, öğle ve akşam trenleri, , sadece yük değil, aynı zamanda geleceği de taşırdı. Çarşambalı gençler, lise eğitimi alabilmek için her gün 6 saatlerini yollarda geçirir, bugünün üniversite eğitimi ayarındaki o kıymetli diplomalar için bu zorlu yolculuğu göze alırlardı. Karayoluna yenilen ‘Kara Tren’1950’li yıllar, bu tarihi hat için sonun başlangıcı oldu. 1956’da tünellerin karayolu çalışmaları için kaldırılması ve "kamyondan bozma" otobüslerin, ortaya çıkışı rekabeti kızıştırdı. Karayolu taşımacılığının "kapıdan kapıya" konforu, demiryolunun "istasyondan istasyona" olan taşımacılığına galip geldi. Bu sancılı rekabet o dönemin gazetelerinde geniş yer bulsa da, nihayetinde kamyonlar ve otobüsler rayların sesini bastırdı. ‘Kara tren gelmez oldu’Uzun yıllar atıl vaziyette, bir gün yeniden bir düdük sesi duyma umuduyla bekleyen hat, 1980’lerde standart geniş raylara dönüştürülse de karayoluyla rekabet edemeyerek tekrar kapatılırken, 2013 yılında, ilçe merkezindeki yol çalışmaları ve trafiği engellediği gerekçesiyle Beylerce mevkiinden istasyona kadar olan yaklaşık 3 kilometrelik raylar yerinden söküldü. Çarşamba Belediyesi Kültür Yayınları’nın (Tarih Boyunca Çarşamba) kayıtlarına da geçen bu süreç, yarım asırlık bir rüyanın bitişi oldu. Artık rayların üzerinde çocuklar koşturmuyor, istasyonlarda bilet satılmıyor. Cumhuriyet’in bu "ilk göz ağrısı", "Kara tren gerçekten gelmez oldu" sözünün en acı ve en somut örneği olarak hafızalarda yaşıyor.